Zespół wielotorbielowatych jajników (PCOS)

Zespół wielotorbielowatych jajników inaczej zwany zespołem policystycznych jajników (PCOS) to złożone zaburzenie endokrynologiczno-metaboliczne u kobiet w wieku rozrodczym, charakteryzujące się nadprodukcją androgenów i cyklami bezowulacyjnymi. Stanowi najczęstszą przyczynę hirsutyzmu i niepłodności wywołanej zaburzeniami owulacji.

PCOS po raz pierwszy został opisany przez Steina i Levensthala w związku z czym w literaturze można się spotkać z określeniem PCOS jako zespołu Steina-Leventhala, choć obecnie nie wszystkie cechy opisane przez obu panów wchodzą w skład zespołu policystycznych jajników. Według obowiązujących kryteriów u około 7-10% kobiet rozpoznaje się PCOS, natomiast aż u 65-80% populacji kobiet obserwuje się kliniczny obraz nadmiaru androgenów.

Przyczyny zespołu wielotorbielowatych jajników

Wśród przyczyn powstania PCOS wyróżnia się: uwarunkowania genetyczne (dziedziczenie autosomalne dominujące), zaburzenia endokrynologiczne (zwiększony stosunek lutropina-LH/folitropina-FSH, zwiększone stężenie insuliny i androgenów), zaburzenia metaboliczne (insulinooporność, obniżone stężenie SHBG) oraz przyczyny środowiskowe (sterydy anaboliczne).

Obraz kliniczny i rozpoznanie zespołu wielotorbielowatych jajników

Podstawowymi wykładnikami zespołu policystycznych jajników są nieprawidłowe wartości badań hormonalnych oraz ultrasonograficznych połączone z zaburzeniami cyklu miesiączkowego. W obrazie klinicznym charakterystyczne są: hirsutyzm (nadmierne owłosienie), zaburzenia miesiączkowania (nieregularne krwawienia miesiączkowe lub ich wtórny brak, a niekiedy cykle bezowulacyjne), niepłodność oraz często występująca otyłość.

Zasadniczym parametrem pozwalającym na rozpoznanie PCOS jest podwyższenie stosunku LH/FSH. Ponadto wśród badań hormonalnych stwierdza się podwyższone stężenia estrogenów całkowitych, testosteronu, androstendionu oraz obniżone wartości SHBD.

Osobnym elementem diagnostyki hormonalnej jest oznaczenie stężeń insuliny oraz prolaktyny. Podwyższone wartości insuliny świadczą o współistnieniu hiperinsulinemii. Zwiększone stężenie prolaktyny (hiperprolaktynemia) może być również przyczyną nadmiernej produkcji androgenów w organizmie kobiety. Drugim niezwykle ważnym elementem diagnostycznym jest badanie ultrasonograficzne jajników. W obrazie USG w jajnikach widoczne są małe pęcherzyki (8 lub więcej) o średnicy około 10mm. W kolejnych badaniach USG brak jest pęcherzyka wzrastającego i przedowulacyjnego.

Milena Szewruk

Literatura:
1) A. Szczeklik: "Choroby wewnętrzne", Tom I.
2) T. Pisarski: "Położnictwo i ginekologia".