Zaburzenia miesiączkowania (pierwotny i wtórny brak miesiączki)

Pierwotny brak miesiączki (amenorrhoea primaria) to niewystąpienie samoistnej pierwszej miesiączki u dziewcząt, które ukończyły 16 lat. Wtórny brak miesiączki (amenorrhoe secundaria) to brak miesiączki przez więcej niż 6 miesięcy u kobiet w okresie rozrodczym.

Pierwotny i wtórny brak miesiączki są objawami poważnych zaburzeń czynności osi podwzgórze-przysadka-jajnik lub zmian patologicznych narządu rodnego. Mogą również występować przy prawidłowym wydzielaniu estrogenów. W celu ustalenia przyczyny pierwotnego braku miesiączki należy ocenić rozwój wtórnych cech płciowych. Jeśli nie są one wykształcone lub rozwój jest opóźniony i stwierdza się małe stężenie gonadotropin przysadkowych to wskazuje na opóźnione pokwitanie, wrodzony izolowany niedobór gonadoliberyny (GnRH), nowotwory ośrodkowego układu nerwowego, stres, podwyższone stężenie prolaktyny (hiperprolaktynemia). Duży poziom gonadotropin przysadkowych oznaczają dysgenezję gonad lub przedwczesne wygaśnięcie czynności jajników.

Prawidłowy rozwój sutków przy braku owłosienia łonowego i pachowego wskazują na zespół niewrażliwości na androgeny. Prawidłowo wykształcone sutki oraz owłosienie łonowe i pachowe przemawiają za istnieniem wrodzonych wad narządów płciowych, które powstają z przewodów Müllera (zespół Mayera, Rokitanskyego, Küstera i Hausera) lub zarośnięcie (atrezję) błony dziewiczej, poprzeczne zarośnięcie pochwy lub niewykształcenie szyjki macicy; stężenie gonadotropin przysadkowych i estrogenów są prawidłowe.

W pierwotnym braku miesiączki wskazówką diagnostyczną może być rozwój wtórnych cech płciowych, natomiast w przypadku amenorrhoe secundaria istotna jest ocena stężeń w surowicy następujących hormonów: estradiolu, gonadotropin przysadkowych, androgenów i prolaktyny. Duży poziom estrogenu (hiperestrogenizm) z towarzyszącym podwyższonym stężeniem gonadotropin wskazuje na pierwotną niedoczynność jajników, zaś z niskimi wartościami gonadotropin na wtórną niedoczynność jajników. Nadmiar androgenów czy hiperprolaktynemia również są przyczyną wtórnego braku miesiączki. Prawidłowe wyniki badań hormonalnych przemawiają za uszkodzeniem macicy i wtórnym zarośnięciem jej jamy (zespół Ashermana).

Milena Szewruk

Literatura:
1) A. Szczeklik: "Choroby Wewnętrzne", Tom I.