Witamina D

Witamina D stanowi grupę związków chemicznych rozpuszczalnych w tłuszczach, podobnie jak witaminy A, E i K. Nazwą witaminy D określa się czynniki przeciwkrzywicze. Niektórzy zaliczają witaminę D do hormonów, ponieważ jest głównie związkiem endogennym, syntetyzowanym w organizmie człowieka.

Witamina D2 i D3


Rozróżnia się witaminę D2 (ergokalcyferol) oraz D3 (cholekalcyferol) o podobnym działaniu, ale różnej sile. Ta druga działa nieco szybciej. Oba związki powstają w skórze w wyniku naświetlania ich prekursorów promieniami nadfioletowymi. Witamina D2 tworzy się przez naświetlanie ergosterolu, natomiast postać D3 z naświetlania 7-dehydrocholesterolu. Stąd niedostateczna ilość promieniowania słonecznego lub brak dowozu egzogennej substancji prowadzi do niedoborów witaminy D, a co za tym stoi, do krzywicy. Z kolei nadmierne podawanie witaminy D jest toksyczne.

Działanie witaminy D


Witamina D odgrywa rolę w gospodarce wapniowo-fosforanowej. Reguluje ona stężenie wapnia we krwi oraz ułatwia mineralizację kości. To jej działanie wynika głównie ze zwiększenia wchłaniania jonów wapnia w przewodzie pokarmowym, co również wpływa na zwiększenie wchłaniania fosforanów.

Gdy do organizmu nie jest dostarczana odpowiednia ilość w pożywieniu, witamina D powoduje uwalnianie wapnia z kości. W krzywicy jej działanie ukierunkowane jest na zwiększoną mineralizację kości. Niedobór występuje częściej u dzieci i przejawia się jako krzywica, charakteryzująca się opóźnionym wzrostem, deformacją kości kończyn, klatki piersiowej, miednicy.

W przebiegu krzywicy powstaje charakterystyczna bruzda Harrisona, tworzy się "różaniec krzywiczy", "bransolety krzywicze", skrzywienie kręgosłupa czy kończyn dolnych. Poza tym występują zaburzenia odporności, zaparcia, wiotkość, opóźnione ząbkowanie. Wszelkie zmiany kostne widoczne są na zdjęciach radiologicznych. W badaniach laboratoryjnych stwierdza się zmniejszone stężenie wapnia w surowicy (hipokalcemia) i zwiększone jego wydalanie z kałem. Aby temu zapobiec suplementuję się witaminę D w postaci jej aktywnego metabolitu - witaminy D3. Zalecane dawki to: 1000-1500 j.m dla wcześniaków i 400-1000 j.m dla noworodków i niemowląt (1 j.m - jednostka międzynarodowa - to 0,025 μg kalcyferolu). Podobne ilości zalecane są dla kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Witamina D w organizmie


Witamina D dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego i w stanach niedoboru stosuje się ją przeważnie doustnie. Wchłanianie jest możliwe przy udziale kwasów żółciowych. Witamina D wydalana jest głównie z żółcią w postaci połączeń z kwasem glukuronowym, glicyną i tauryną. Przenika ona przez łożysko, dostaje się do mleka. Największe jej stężenie występuje w kościach. Duże ilości znajdują się również w wątrobie i krwi.

Pokarmy bogate w witaminę D to mleko, tran, żółtko jaj, wątroba ryb, wzbogacone produkty spożywcze. Zastosowanie witaminy D ogranicza się głównie do krzywicy, w której stosuje się ją zapobiegawczo lub leczniczo. Poza tym wykorzystywana jest w osteomalacji, niedoczynności przytarczyc (tężyczce) oraz niektórych chorobach skóry.

Aktywną postacią witaminy D jest 1,25-dihydroksywitamina D3 (1,25-(OH)2D3, kalcitriol), która powstaje w dwóch procesach hydroksylacji. 25-hydroksylacja odbywa się w wątrobie, a 1-hydroksylacja w nerkach. Aktywne metabolity biorą udział w mineralizacji kości, zjawiskach odpornościowych oraz różnicowaniu komórek.

Milena Szewruk

Literatura:
1) W. Kostowski, Z. Herman: "Farmakologia", Tom I.