Rozpoznanie i podział otyłości

Zgodnie z definicją otyłości o stopniu nadwagi świadczy zawartość tłuszczu w ustroju. Aby ocenić zawartość tłuszczy wykonuje się między innymi pomiar bioimpedancji tkanki tłuszczowej, za pomocą specjalnego urządzenia lub pomiar grubości fałdu skórnego wykonywany rzadziej. Fałd skórny utworzony jest ze skóry i tkanki tłuszczowej w połowie długości mięśnia trójgłowego ramienia (norma: grubość poniżej 15mm u mężczyzn i poniżej 25mm u kobiet), nad grzbietem łopatki oraz w okolicy pępka.

BMI - Body Mass Index w ustalaniu stopnia nadwagi


Popularny i powszechnie stosowany przy ustaleniu stopnia nadwagi jest wskaźnik masy ciała (BMI - Body Mass Index). Koreluje on z ilością tkanki tłuszczowej. Aby obliczyć BMI należy znać wzrost w metrach i masę ciała w kilogramach. Dzieląc masę ciała przez wzrost podniesiony do drugiej potęgi (zgodnie ze wzorem) otrzymuje się BMI.

Prawidłowy wskaźnik u dorosłych wynosi 18,5-24,9 kg/m2. O nadwadze świadczy BMI w granicach 25,0-29,9 kg/m2, natomiast otyłość rozpoznaje się przy wartościach BMI powyżej 30,0 kg/m2. BMI powyżej 40,0 kg/m2 określany jest otyłością olbrzymią - u tych chorych rokowanie jest bardzo poważne. W zależności od nasilenia wskaźnika wyróżnia się otyłość: I stopnia - 30,0-34,9 kg/m2, II stopnia - 35,0-39,9 kg/m2, III stopnia (skrajna)- powyżej 40,0 kg/m2.

Rozmieszczenie tkanki tłuszczowej w otyłości


Biorąc pod uwagę rozmieszczenie tkanki tłuszczowej określa się otyłość brzuszną (trzewna - wskaźnik talia-biodro powyżej 0,8 u kobiet i powyżej 1,0 u mężczyzn) i otyłość gynoidalną (pośladkowo-udowa - w obrębie pasa biodrowego i ud).

Otyłość gynoidalna cechuje nadmierne odkładanie się tkanki tłuszczowej w okolicy pośladków, ud, wzgórka łonowego i brzucha, w okolicy podkrętarzowej oraz częściowo na sutkach i nad mięśniem trójgłowym ramienia. Może występować zarówno u kobiet (otyłość orto- i hipogynoidalna), jak i u mężczyzn (charakterystyczny słaby rozwój owłosienia na brodzie i w okolicy łonowej oraz mięśni).

Otyłość brzuszna powstaje z powodu nadmiernego odkładania się tłuszczu w okolicy brzucha, bocznych powierzchni klatki piersiowej, nad mięśniem trójgłowym ramienia, w okolicy podbródka i karku. Może występować u mężczyzn (otyłość orto- i hiperandroidalna) i u kobiet (owłosienie zwłaszcza na brzuchu, nadmierny rozwój mięśni).

Rozpoznanie typu otyłości


Rozpoznanie typu otyłości opiera się na wyniku pomiaru wskaźnika talia-biodro (WHR). Wystarczy obwód talii podzielić przez obwód bioder (obie wartości w centymetrach) aby otrzymać WHR. Jeśli wskaźnik ten wynosi powyżej 0,85 u otyłych kobiet i powyżej 1,0 u otyłych mężczyzn stwierdza się otyłość brzuszną. Wartości niższe od podanych wskazują na otyłość pośladkowo-udową.

Konsekwencje kliniczne typów otyłości


Różnice fizjologiczne pomiędzy tkanką tłuszczową okolicy pośladkowo-udowej i okolicy brzusznej powodują różne konsekwencje kliniczne wymienionych typów otyłości.

Otyłości aneroidalnej towarzyszy często tak zwany zespół polimetaboliczny X, na który składają się: zwiększone wydzielanie insuliny (hiperinsulinemia), nieprawidłowa tolerancja glukozy, nadciśnienie tętnicze, nieprawidłowe stężenie lipidów we krwi (dyslipidemia), podwyższony poziom kwasu moczowego we krwi (hiperurykemia), podwyższona aktywność aktywatora inhibitora plazminogenu i podwyższone stężenie fibrynogenu. Dlatego osoby z otyłością aneroidalną są szczególnie zagrożone powikłaniami ze strony układu sercowo-naczyniowego i cukrzycą.

Osoby z otyłością gynoidalną mają zwiększone ryzyko chorób nowotworowych dróg rodnych i przewodu pokarmowego.

Milena Szewruk

Literatura:
1) A. Szczeklik: "Choroby Wewnętrzne", Tom I.
2) W. Kostowski, Z. Herman: "Farmakologia", Tom I.