Rozpoznanie cukrzycy (hiperglikemia i glukozuria)

Rozpoznanie cukrzycy opiera się na stwierdzeniu obecności objawów klinicznych cukrzycy (wielomocz, zwiększone pragnienie, niewyjaśniona utrata masy ciała) oraz oznaczenia stężenia glukozy we krwi (glikemia).

Hiperglikemia (podwyższenie stężenia glukozy we krwi)


Podstawowym objawem cukrzycy jest podwyższenie stężenia glukozy we krwi - hiperglikemia. W zależności od zaawansowania choroby może ono występować jedynie po spożyciu węglowodanów lub niezależnie od niego. Zawartość cukru we krwi podaje się w miligramach na 100 ml krwi (mg%) lub w milimolach na litr (mmol/l). Cukrzycę rozpoznaje się gdy przygodna glikemia (stężenie glukozy wykonane w przypadkowym, wykonanym o dowolnej porze dnia, niezależnie od czasu jaki upłynął od ostatniego posiłku badaniu) wynosi 200 mg/dl (11,1 mmol/l), stężenie glukozy na czczo wynosi 126 mg/dl (7mmol/l), stężenie glukozy w 2 godzinnym doustnym teście obciążenia glukozą-OGTT osiąga wartość 200 mg/dl (11,1 mmol/l).

Rozpoznanie kliniczne cukrzycy zwykle ustala się w oparciu o stężenie glukozy na czczo. Gdy występują wątpliwości to do rozpoznania niezbędne jest dwukrotne oznaczenie glukozy na czczo oraz wykonanie doustnego testu tolerancji po podaniu 75 g glukozy. Test powinien być wykonany rano i poprzedzony 10-16 godzinnym okresem głodzenia (można pić tylko wodę) i po co najmniej 3 dniowej nieograniczonej diecie (ale zawierającej ponad 150 g węglowodanów na dobę). Badanie jest prawidłowe gdy glikemia na czczo wynosi 60-99 mg/dl (3,4-5,5 mmol/l), w 2 godzinnym teście doustnego obciążenia glukozą glikemia osiąga wartość poniżej 140 mg/dl (7,8 mmol/l). Niższe stężenie glukozy oznacza hipoglikemię (niedocukrzenie), a wyższe oznacza cukrzycę lub stan przedcukrzycowy. Ten natomiast określa:
- nieprawidłowa glikemia na czczo (ang. IFG - Impaired Fasting Glucose): na czczo 100-125 mg/dl (5,6-6,9 mmol/l) i/lub
- nieprawidłowa tolerancja glukozy (ang. IGT - Impaired Glucose Tolerance): w 2 godzinnym teście doustnego obciążenia glukozą glikemia mieści się w zakresie 140-199 mg/dl (7,8-11 mmol/l).

Jednym ze wskaźników stężenia glukozy jest frakcja hemoglobiny, która uległa glikozylacji (przez glukozę znajdującą się we krwi) tzw. hemoglobina glikowana (HbA1c). Badanie odzwierciedla średnie stężenie glukozy w ciągu ostatnich 2-3 miesięcy, z czego największy wpływ mają ostatnie dwa tygodnie. Wartość progowa zależy od metody oznaczenia stosowanej przez laboratorium, zazwyczaj za nieprawidłową uważa się HbA1c powyżej 6%. Wartość HbA1c przy diagnozie ma znaczenie jedynie pomocnicze, u chorych używa się jej natomiast jako wskaźnika skuteczności terapii (z zastrzeżeniem, że odzwierciedla średnią glikemię), przyjmując zwykle za oznakę dobrej kontroli glikemii HbA1c poniżej 7% lub 6,5%. Chorzy utrzymujący niską HbA1c mają rzadziej powikłania cukrzycy. Zbyt niska wartość HbA1c sugeruje częste hipoglikemie.

Glukozuria (cukromocz)


Jeżeli stężenie glukozy we krwi przekroczy próg nerkowy (zwykle ok. 160-180 mg%) pojawia się glukozuria (cukromocz), czyli wydalanie glukozy z moczem oraz wielomocz (poliuria) - powyżej 3l na dobę - który z kolei powoduje olbrzymie pragnienie (polidypsja) i wysychanie błon śluzowych i skóry. W wyniku rozpadu tłuszczów powstają ciała ketonowe, które pojawiają się we krwi (ketoza), a później w moczu (ketonuria); oddech może nabrać zapachu acetonu (oddech Kussmaula). Mogą wystąpić nudności. Chory jest senny i zmęczony, mimo prób zaspokajania silnego głodu (polifagia) traci na wadze. Często chorzy tracą ostrość widzenia.

Powyższe objawy są typowe dla cukrzycy typu 1, w cukrzycy typu 2 hiperglikemia zwykle nie jest na tyle nasilona, by wywołać pełny ich zestaw. Mimo to u chorych mogą się już rozwijać powikłania cukrzycy. Czasami wykonane badania i obraz kliniczny nie pozwalają na rozróżnienie cukrzycy typu 1 od typu 2. Takimi nietypowymi postaciami cukrzycy jest LADA (autoimmunologiczna cukrzyca dorosłych), oraz MODY (cukrzyca dorosłych u młodocianych).

Duża część przypadków przebiega bezobjawowo dlatego należy wykonywać badania kontrolne szczególnie w grupach zwiększonego ryzyka wystąpienia cukrzycy.

Wskazania do badań kontrolnych w kierunku cukrzycy u chorych bez objawów klinicznych poniżej 45 rż. są następujące:
- otyłość (BMI powyżej 25 kg/m2),
- cukrzyca u krewnych I stopnia,
- urodzenie dziecka o masie powyżej 4 kg,
- cukrzyca ciężarnych,
- nadciśnienie tętnicze (140/90 mmHg),
- stężenie cholesterolu HDL poniżej 1,0 mmol/l (40mg/dl) lub stężenie triglicerydów powyżej 2,85 mmol/l (250 mg/dl),
- choroby układu krążenia,
- wcześniej stwierdzona nieprawidłowa glikemia na czczo lub upośledzona tolerancja glukozy.

Milena Szewruk

Literatura:
1) A. Szczeklik: "Choroby wewnętrzne", Tom I.
2) F. Kokot: "Choroby wewnętrzne", Tom II.