Powikłania cukrzycy w przewodzie pokarmowym

Cukrzycy i jej powikłania znacznie wpływają na pogorszenie jakości życia pacjentów. Powikłania można podzielić na ostre i przewlekłe. Pierwsza grupa to stany nagłe zagrażające bezpośrednio życiu chorego (kwasica ketonowa, śpiączka hipermolarna), druga obejmuje powikłania późne takie jak: makroangiopatia (choroba niedokrwienna, udar mózgu, miażdżyca kończyn dolnych) czy mikroangiopatia (retinopatia, nefropatia, neuropatia).

W przebiegu cukrzycy uszkodzeniu ulega wiele narządów w tym również poszczególne odcinki przewodu pokarmowego. Bardzo wiele czynników patogenetycznych przyczynia się do występowania zmian w przewodzie pokarmowym. Do najważniejszych należą: wisceropatia (neuropatia narządowa) odpowiedzialna za zaburzenia motoryki, makroangiopatia i mikroangiopatia, zaburzenia elektrolitowe, wtórne infekcje bakteryjne i grzybicze, zaburzenia metaboliczne.

Na podstawie wszystkich danych dotyczących zmian w przewodzie pokarmowym spowodowanych hiperglikemią, można zauważyć jak istotnym problemem w cukrzycy są "dolegliwości gastryczne". Występują one u ponad 70% ambulatoryjnie leczonych chorych z cukrzycą. Wobec tego zarówno lekarz prowadzący jak i pacjent powinni być czujni na te problemy. Należy przede wszystkim pamiętać o profilaktyce i dążyć do jak najlepszego wyrównania cukrzycy.

Zmiany w jamie ustnej u chorych na cukrzycę


Już w jamie ustnej spostrzega się niekorzystny wpływ cukrzycy. Chorzy wykazują większą skłonność do próchnicy zębów, paradontozy i peridontozy (ropotoku okołozębowego). Oczywistą konsekwencją tych zmian jest wczesna utrata uzębienia, a co za tym idzie gorsze rozdrabnianie pokarmów, połykanie większych kęsów nie korzystnie wpływające na dalszy pasaż przez górny odcinek przewodu pokarmowego. Wiedząc o tym, chorzy powinni szczególnie dbać o higienę jamy ustnej i stan swoich zębów. Również należy pamiętać o dobrym wyrównaniu zaburzeń metabolicznych, co może opóźnić lub nawet zapobiec wystąpieniu tych zmian.

Zaburzenia kurczliwości przełyku


W przełyku z kolei dominującym objawem są zaburzenia kurczliwości. Z badań wynika, iż główną rolę w patogenezie zaburzeń motoryki przełyku odgrywa neuropatia nerwu błędnego. Nerw błędny należący do autonomicznego układu nerwowego bogato unerwia przełyk. Zmiany patologiczne tego nerwu (głównie demielinizacja) przejawiają się niska amplitudą skurczów, zmniejszeniem napięcia dolnego zwieracza przełyku, a w końcu opóźnieniem pasażu przełykowego. Te wszystkie zaburzenia mogą przebiegać bezobjawowo jak również z towarzyszącymi bólami w klatce piersiowej lub dysfagią. Ocenia się występowanie tych objawów u około 40% chorych.

Często bóle w klatce piersiowej brane są za objaw choroby wieńcowej. Z kolei u około jednej trzeciej pacjentów kierowanych do oddziału intensywnej terapii z podejrzeniem zawału (bez zmian w EKG) ból zależał od zaburzeń motoryki przełyku. Diagnostyka jest dość trudna i wymaga skomplikowanej aparatury. Najprościej jest jednak wykonać badanie radiologiczne przy użyciu papki barytowej, które może ujawnić nieprawidłowe skurcze przełyku, opóźnienie przechodzenia i zaleganie kontrastu.

Leczenie polega na przyjmowaniu nitratów lub blokerów kanału wapniowego. W celu zmniejszenia dolegliwości zaleca się powolne jedzenie i dobre rozgryzanie pokarmów.

Plegia żołądka


Kwasicy cukrzycowej niekiedy może towarzyszyć plegia (paraliż, roztrzeń) żołądka. Ta szczególna postać zaburzeń motoryki żołądka objawia się wymiotami, zwykle brunatną zalegającą treścią, wzdęciami, bólami w nadbrzuszu. Celem diagnostyki wykonuje się badanie radiologiczne. Postępowanie polega na odsysaniu zawartości żołądkowej, przepłukaniu solą fizjologiczną z dodatkiem wodorowęglanów. W pierwszej kolejności wyrównuje się metabolicznie cukrzycę i nawadnia chorego.

Milena Szewruk

Literatura:
1) A. Czyżyk: "Patofizjologia i klinika cukrzycy".
2) J. Muszyński: "Problemy gastrologiczne w cukrzycy".