Pochodne sulfonylomocznika

Mechanizm działania pochodnych sulfonylomocznika polega na pobudzeniu wydzielania insuliny przez komórki β trzustki, obniżeniu stężenia glukagonu we krwi (glukagon jest hormonem wydzielanym przez komórki α trzustki wykazującym działanie przeciwstawne do insuliny, a zatem jak insulina zmniejsza poziom glukozy w osoczu tak glukagon zwiększa jej stężenie), zwiększeniu wrażliwości komórek na działanie insuliny. Poza tym pochodne sulfonylomocznika działają poza trzustką np. nasilają transport węglowodanów do tkanki tłuszczowej i mięśni.

Wskazania do stosowania pochodnych sulfonylomocznika są następujące: cukrzyca typu 2, gdy sama dieta i ćwiczenia fizyczne nie wystarczają do uzyskania prawidłowej glikemii; cukrzyca typu 2 wyrównana małymi dawkami insuliny długo działającej. Przeciwwskazania to: cukrzyca typu 1 (insulinozależna); cukrzyca typu 2 gdy pochodne sulfonylomocznika są nieskuteczne; nadwrażliwość na te leki; ciąża; większe zabiegi chirurgiczne; okresy dużych stresów, urazów, ostrych chorób dodatkowych; niewydolność nerek lub wątroby.

Skutki uboczne pochodnych sulfonylomocznika


Działania niepożądane pochodnych sulfonylomocznika:
1. Ryzyko hipoglikemii (niedocukrzenie)
2. Uczulenie, szczególnie objawy skórne (zaczerwienienie, wysypka, pokrzywka)
3. Nietolerancja alkoholu
4. Brak łaknienia, metaliczny smak w ustach, wzdęcia
5. Hamowanie czynności gruczołu tarczowego przy długotrwałym stosowaniu
6. Zaburzenia hematologiczne (niedokrwistość, plamica, agranulocytoza)
7. Wzrost insulinooporności (należy ciągle zwiększać dawkę leku by efekt działania był taki sam jak na początku leczenia)
8. Przyrost masy ciała.

Wiele leków wchodzi w interakcje z pochodnymi sulfonylomocznika czyli albo nasilają działanie pochodnych, albo obniżają ich działanie. I tak do substancji które potencjalizują (zwiększają) działanie, prowadząc często do hipoglikemii należą: sulfonamidy, salicylany, fibraty, etanol. Leki zmniejszające działanie to: leki moczopędne, propranolol, glikokortykosteroidy, estrogeny, kwas nikotynowy.

Preparaty pochodnych sulfonylomocznika


W Polsce stosuje się preparaty:

Pochodnych sulkonylomocznika 1 generacji:
a. Tolbutamid (Diabetol); dobrze wchłaniany, krótki czas działania, bezpieczny u osób starszych, rzadkie objawy toksyczne
b. Chlorpropamid (Diabinese); wolno metabolizowany - u osób starszych może powodować przedłużoną hipoglikemię
c. Tolazamid (Tolinase)
d. Glipolamid; oryginalny polski lek

Pochodnych sulfonylomocznika 2 generacji (są silniejsze niż leki 1 generacji, rzadziej powodują objawy uboczne, rzadziej powodują hipoglikemię)
a. Glibenklamid (Euclamin)
b. Glipizyd (Glibeneze)
c. Gliklazyd (Diaprel); bardzo dobrze tolerowany, zapobiega powikłaniom naczyniowym cukrzycy
d. Glimepiryd (Amaryl); najsilniejszy (dawki rzędu 1-4 mg), długi czas działania.

Podobny w mechanizmie działania do pochodnych sulfonylomocznika związek to pochodna kwasu benzoesowego - repaglinid (Novonorm). Obarczony jest niewielkim ryzykiem działań niepożądanych (hipoglikemia, hiperinsulinizm - nadmiar wydzielania insuliny).

Milena Szewruk

Literatura:
1) A. Szczeklik: "Choroby wewnętrzne", Tom I.
2) F. Kokot: "Choroby wewnętrzne", Tom II.