Pierwotna nadczynność przytarczyc

Pierwotna nadczynność przytarczyc jest schorzeniem, w przebiegu którego dochodzi do nadmiernego wydzielania parahormonu (PTH) przez zmienione komórki przytarczyc.

W wyniku zwiększonego poziomu parahormonu dochodzi do wzrostu poziomu wapnia we krwi (hiperkalcemia). Nadmiar parahormonu skutkuje wzmożonym "rozkładaniem" kości i uwalnianiem z nich wapnia, zwiększonym wchłanianiem tego pierwiastka z przewodu pokarmowego oraz zwiększonym wydalaniem fosforanów przez nerki. Na pierwotną nadczynność przytarczyc częściej chorują kobiety niż mężczyźni. Najczęściej choroba ta dotyczy osób po 50 roku życia.

Przyczyny pierwotnej nadczynności przytarczyc mogą być różne: pojedynczy gruczolak przytarczyc, mnogie gruczolaki czy rak. Bardzo rzadko zdarza się również, że nadczynność przytarczyc wchodzi w skład zespołów uwarunkowanych genetycznie, np. MEN 1 czy MEN 2A. Do rozwoju pierwotnej nadczynności przytarczyc może dojść w wyniku leczenia solami litu czy naświetlania szyi promieniami rentgenowskimi.

Objawy pierwotnej nadczynności przytarczyc


Pierwotna nadczynność przytarczyc miewa czasem utajony charakter, nie dając objawów nawet przez wiele lat. Jej obecność bywa wykrywana przypadkowo podczas wykonywania różnych badań laboratoryjnych.

Objawy sugerujące pierwotną nadczynność przytarczyc dotyczą wielu narządów. Chorzy skarżą się na ogólne osłabienie. W przebiegu tego schorzenia może nawracać kamica nerkowa i odmiedniczkowe zapalenie nerek. Czasem dochodzi nawet do przewlekłej niewydolności nerek, występują też objawy moczówki nerkowej z wydalaniem znacznych ilości moczu. Ponadto pojawiają się bóle kostno - stawowe i mięśniowe. Tępy ból dotyczy najczęściej kręgosłupa, stawów i kości kończyn. Dochodzi do patologicznych złamań, zniekształcenia kręgosłupa i trudności w chodzeniu. Ostre zapalenie trzustki w przebiegu pierwotnej nadczynności przytarczyc może doprowadzić do rozwoju cukrzycy.

Do innych objawów należą: nawracająca choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, kamica dróg żółciowych, zaburzenia rytmu serca, nadciśnienie tętnicze, niedokrwistość, depresja. Niekiedy ujawnienie pierwotnej nadczynności przytarczyc przebiega burzliwie: po intensywnych wymiotach, połączonych z dużym pragnieniem i bólami brzucha rozwija się zespół lub przełom hiperkalcemiczny.

Wiele badań wykazuje znaczne odchylenia. Poziom wapnia i parahormonu we krwi jest podwyższony. Wzrasta również aktywność tzw. fosfatazy alkalicznej. Czasem dochodzi również do obniżenia poziomu fosforanów we krwi i zwiększonego wydalania wapnia z moczem. Odstępstwa obserwowane są również w EKG, badaniu rentgenowskim i densytometrii kości. Chorzy wymagają konsultacji okulistycznej.

Leczenie pierwotnej nadczynności przytarczyc


Pierwotna nadczynność przytarczyc ma najczęściej przebieg przewlekły. Schorzenie wymaga leczenia, ponieważ prowadzi do poważnych zniekształceń szkieletu i powikłań nerkowych. Leczenie pierwotnej nadczynności przytarczyc polega na operacyjnym usunięciu gruczolaka, raka lub wszystkich przytarczyc, gdy wszystkie są zmienione chorobowo. Po operacji może pojawić się znaczne obniżenie poziomu wapnia we krwi (hipokalcemia), ponieważ pierwiastek ten "ucieka" do "głodnych" kości. Alternatywą dla leczenia chirurgicznego jest farmakoterapia, w której stosuje się m.in. cinakalcet i fosforany.

Powikłania pierwotnej nadczynności przytarczyc to przede wszystkim przewlekła niewydolność nerek, osteoporoza, złamania patologiczne kości oraz przełomy hiperkalcemiczne.

Rokowanie w przebiegu pierwotnej nadczynności przytarczyc jest najczęściej pomyślne. Jeżeli jednak przyczyną nadczynności jest rak, całkowite wyleczenie możliwe jest u około 30% chorych. U części pacjentów z rakiem przytarczyc może dochodzić do nawrotów i agresywnego przebiegu nowotworu.

Anna Adamska

Literatura:
1) A. Szczeklik: "Choroby wewnętrzne", Tom I.