Parathormon (PTH)

Parathormon (PTH) jest hormonem polipeptydowym wytwarzanym w gruczołach przytarczycznych. Powstaje z pre-pro-PTH, który następnie przekształca się w pre-hormon i dalej we właściwy produkt. Niezwykłą jego cechą jest przystosowanie tempa rozpadu i syntezy do aktualnych potrzeb organizmu.

PTH stale wytwarzany w komórkach przytarczyc, może być magazynowany tylko w niewielkich ilościach, ponieważ ulega rozpadowi już w miejscu biosyntezy. Uwolniony do krwioobiegu ulega degradacji głównie w wątrobie. Wydzielanie PTH zależy od kalcemii. Im stężenie wapnia jest mniejsze, tym większe jest uwalnianie i stężenie PTH we krwi. Poza hipokalcemią wydzielanie tego hormonu ulega pobudzeniu pod wpływem zmniejszenia stężenia magnezu, agonistów receptorów β-adrenergicznych i prostaglandyn.

Działanie parathormonu


Najważniejszym działaniem parathormonu jest regulowanie ilości wapnia w płynach zewnątrzkomórkowych. Zwiększa on stężenie jonów wapnia we krwi, natomiast zmniejsza poziom fosforanów.

PTH wpływa bezpośrednio lub pośrednio na kości, nerki i jelita. W pierwszej fazie działa na kości, gdzie aktywuje proces zwany osteolizą. Wynikiem tego jest wzmożone uwalnianie wapnia z kości. W fazie drugiej pobudza komórki kościotwórcze (osteoblasty) przyczyniając się do odkładania i nowotworzenia kości. Jednocześnie wpływa na komórki kościogubne (osteoklasty), co przyczynia się do rozpadu kości.

Długotrwałe działanie PTH powoduje zwiększone stężenie wapnia w surowicy (hiperkalcemia), prawidłowy lub zmniejszony poziom fosforanów (normo- lub hipofosfatemia), nadmierne usuwanie wapnia z moczem (hiperkalciuria), a także zwapnienie miąższu nerkowego i kamicę nerek. PTH w nerkach hamuje zwrotną resorpcję fosforanów i wzmaga ich wydalanie z moczem oraz nasila resorpcję zwrotną wapnia i zmniejsza jego wydalanie z moczem.

PTH odgrywa ważną rolę w kontrolowaniu wytwarzania witaminy D w nerkach, pobudzając enzym przekształcający prekursor witaminy D w aktywną postać. Na przewód pokarmowy działa pośrednio, ponieważ wzmaganie wchłaniania wapnia w jelitach odbywa się przy udziale aktywnej postaci witaminy D.

Synteza parathormonu jest zależna od czynności przytarczyc, które są nieodzowne do życia. Objawy niedoczynności tych gruczołów wiążą się ze zmniejszonym wytwarzaniem PTH w komórkach głównych. Ostry niedobór PTH prowadzi do objawów hipokalcemii, zwłaszcza do tężyczki i drgawek kloniczno-tonicznych. Taki stan wywołuje zaburzenia neurologiczne, oczne i sercowe. Nadmiar PTH prowadzi do hiperkalcemii i zwapnień, zwłaszcza w nerkach, z tworzeniem kamieni oraz do nadmiernej demineralizacji kości i ich osłabienia ze zdolnością do złamań.

Białko podobne do parathormonu (PTHrP)


Analogiczne działanie do PTH wykazuje białko podobne do parathormonu (PTHrP). Największe stężenie tego peptydu w warunkach fizjologicznych stwierdzono w gruczole mlekowym, skórze i chrząstkach stawowych. Niekiedy PTHrP jest wydzielany przez nowotwory płuc, sutka, trzustki i nadnerczy. Poza podobnym działaniem do PTH, daje również podobne objawy w postaci hiperkalcemii i hipofosfatemii. Aby stwierdzić, czy zaburzenia elektrolitowe wywołane są pod wpływem PTH czy PTHrP wykonuje się oznaczenie PTH. Jeżeli jego poziom jest niski, to oznacza, że za hiperkalcemię odpowiada PTHrP.

Milena Szewruk

Literatura:
1) W. Traczyk, A.Trzebski: "Fizjologia człowieka".
2) A. Szczeklik: "Choroby wewnętrzne", Tom I.