Otyłość a układ oddechowy

Zaawansowana otyłość utrudnia oddychanie. Dzieje się tak dlatego, iż nadmiar tkanki tłuszczowej zlokalizowany na klatce piersiowej obciąża znacznie mięśnie oddechowe, unosi przeponę i usztywnia klatkę piersiową. Dzięki temu wentylacja płuc czyli przepływ powietrza przez płuca jest upośledzony. W konsekwencji dochodzi do zmniejszenia stężenia parcjalnego tlenu we krwi tętniczej (hipoksemia) i zwiększenie ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla (hiperkapnia).

Zaburzone stężenia gazów oddechowych pobudzają szpik do wzmożonego wytwarzania krwinek czerwonych (erytrocytów). W ten sposób dochodzi do poliglobulii, znacznie obciążającej serce, zwłaszcza jego prawą komorę. Niedobór tlenu we krwi w konsekwencji prowadzi do jego zmniejszonej ilości w tkankach (hipoksja), co skutkuje rozwojem nadciśnienia płucnego i zespołu przewlekłego serca płucnego.

Obturacyjny bezdech podczas snu


Osobnym problemem jest często występujący u otyłych pacjentów (zwłaszcza mężczyzn po 50 rż.) obturacyjny bezdech podczas snu (OBPS). U opisywanych chorych tkanka tłuszczowa gromadzi się szczególnie na brzuchu i okolicy szyi. Mięśnie okolicy szyi uciśnięte z zewnątrz i zwyrodniałe tłuszczowo nie stanowią podpory dla górnych dróg oddechowych, których drożność w ten sposób łatwiej ulega upośledzeniu.

Istotą OBPS jest głównie zapadanie się części miękkich gardła podczas snu, co prowadzi do stopniowego zwężania się, a następnie całkowitego zamknięcia (obturacji) górnych dróg oddechowych. W tym mechanizmie powstaje bezdech, czyli zanik przepływu powietrza przez układ oddechowy trwający minimum 10 sekund.

Problem jest o tyle poważny, że niesie ze sobą groźne skutki, jak wypadki komunikacyjne, czy wypadki w czasie pracy (obsługa maszyn), bóle głowy, senność w ciągu dnia, obniżenie koncentracji uwagi, upośledzenie pamięci i wiele innych rzeczy. Z objawów nocnych typowe jest chrapanie i bezdechy.

Długotrwały OBPS powoduje powstanie nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej serca, arytmii, cukrzycy. Krańcową postacią opisanych patologii jest tzw. zespół Pickwicka, charakteryzujący się otyłością, wybitną sennością, objawami przeciążenia prawego serca, poliglobulią, okresowo pojawiającym się powierzchownym oddechem oraz niekiedy letalnymi zaburzeniami rytmu serca.

Wśród pacjentów jest także zespół hipowentylacji otyłych (OHS). To zaburzenie niezależne od zespołu snu z bezdechem (OBPS). Prowadzi do hipoksemii i jej wszelkich konsekwencji, a ponadto poważnie utrudnia leczenie.

Milena Szewruk

Literatura:
1) A. Szczeklik: "Choroby Wewnętrzne", Tom I.
2) W. Kostowski, Z. Herman: "Farmakologia", Tom I.