Otyłość a choroby układu krążenia

Otyłość jest głównym czynnikiem ryzyka chorób układu krążenia. W społeczeństwach rozwiniętych choroby te powodują najwyższy odsetek zgonów. Obecnie zmieniło się spojrzenie na rolę tkanki tłuszczowej, otóż nie jest ona tylko biernym rezerwuarem energii, lecz przede wszystkim niezwykle aktywnym organem para- i endokrynnym, zdolnym do syntetyzowania i uwalniania do krążenia licznych substancji, które wpływają na wytworzenie niekorzystnego profilu zmian u otyłego pacjenta.

Otyłość a choroba niedokrwienna serca


Otyłość w głównej mierze przyczynia się do powstania choroby niedokrwiennej serca (ChNS). Zaburzenia metaboliczne sprzyjają rozwojowi zmian miażdżycowych, m.in. naczyń wieńcowych. Występowanie miażdżycy stwierdzono u około 60% otyłych osób w wieku 15-19 lat, oraz u 80% mężczyzn i 70% otyłych kobiet w wieku 30-34 lata. Badania kliniczne dowodzą, że miażdżyca u osób z BMI powyżej 30 kg/m2 przebiega bezobjawowo przez okres blisko 10 lat przed ujawnieniem się pierwszych objawów klinicznych choroby.

Choroba niedokrwienna serca jest najpoważniejszym tzw. cichym zabójcą milionów ludzi na świecie. Odpowiada za około 75-80% zgonów w populacji pacjentów z otyłością i cukrzycą. Największe znaczenie patogenetyczne w ChNS wydaje się mieć insulinooporność. Mechanizm łączący hiperinsulinizm, insulinooporność i ChNS jest bardzo złożony i obejmuje wiele czynników dotyczących zmian w naczyniach krwionośnych, zaburzeń metabolizmu glukozy i lipidów, zaburzeń równowagi między układem krzepnięcia i fibrynolizy. Kluczowe znaczenie odgrywa dysfunkcja śródbłonka i toczący się ścianie naczynia subkliniczny stan zapalny. Do istotnych zaburzeń metabolicznych indukowanych przez insulinooporność należą: dyslipidemia z obniżeniem stężenia HDL-cholesterolu i podwyższeniem poziomu LDL-cholesterolu oraz zwiększonym uwalnianiem wolnych kwasów tłuszczowych (WKT), otyłość brzuszna i zwiększona aktywność hormonalna jak również metaboliczna tkanki tłuszczowej trzewnej, upośledzona fibrynoliza, a także nadmierna aktywacja układu współczulnego oraz wzmożona gotowość prozakrzepowa i skurczowa.

Otyłość a nadciśnienie tętnicze


U osób otyłych znamiennie często rozwija się nadciśnienie tętnicze, które w skrajnej otyłości jest obecne w około 70% przypadków. Tkanka tłuszczowa jest bogato ukrwioną tkanką, a jej nadmiar, jak ma to miejsce w otyłości powoduje wzrost objętości krwi krążącej i w konsekwencji podwyższenie rzutu minutowego serca (CO). Opisane zmiany CO i objętości krwi obok towarzyszącej hiperinsulinemii przyczyniają się do rozwoju nadciśnienia tętniczego. U osób otyłych z nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami gospodarki lipidowej, nietolerancją glukozy oraz hiperinsulinemią stwierdza się zespół mataboliczny X.

Otyłość a kardiomiopatia otyłościowa


Kardiomiopatia otyłościowa charakteryzuje się obecnością kardiomegalii, wynikającej zarówno z przerostu mięśnia sercowego (z powodu ciśnienia tętniczego), jak i z rozstrzeni serca (z powodu przeciążenia objętościowego). Ponadto mięsień sercowy ulega często infiltracji przez tkankę tłuszczową i włóknistą, co zaburza czynność skurczową i rozkurczową lewej komory serca oraz predysponuje do komorowych zaburzeń rytmu.

Otyłość a niewydolność serca


U około 10% otyłych osób rozwija się niewydolność serca. Otyłość może również pogarszać przebieg rehabilitacji pozawałowej i pooperacyjnej, a u ludzi w starszym wieku stanowi niezależny czynnik obciążający wczesne rokowanie po zawale. Ponadto skrajna otyłość może utrudniać lub wręcz uniemożliwiać wykonanie niektórych zabiegów, np. niechirurgicznej rewaskularyzacji serca.

Niezaprzeczalnie otyłość zwiększa ryzyko przedwczesnego zgonu z przyczyn krążeniowych. Jako czynnik prognostyczny jest większa, jeżeli wystąpiła w młodym wieku.

Milena Szewruk

Literatura:
1) A. Szczeklik: "Choroby Wewnętrzne", Tom I.
2) W. Kostowski, Z. Herman: "Farmakologia", Tom I.