Nefropatia cukrzycowa

Nefropatia cukrzycowa jest zespołem objawów spowodowanych uszkodzeniem nerek w przebiegu cukrzycy. Należy do późnych powikłań cukrzycy. Nefropatia cukrzycowa występuje u ok. 30-40% chorych na cukrzycę typu 1 i u ok. 5-10% chorych na cukrzycę typu 2.

Istnieje wiele czynników wpływających na rozwój nefropatii cukrzycowej. Głównym czynnikiem jest hiperglikemia. To właśnie utrzymujące się podwyższone stężenie glukozy we krwi w przeważającym stopniu powoduje zmiany hemodynamiczne i morfologiczne w kłębuszkach nerkowych co w konsekwencji prowadzi do uszkodzenia nerek.

Nerki i kłębuszki nerkowe


Kłębuszki nerkowe są strukturami, w których ma miejsce filtracja krwi. To właśnie tutaj początkowo dochodzi do wzrostu przepuszczalności i białkomoczu, a w końcu do szkliwienia kłębuszków i niewydolności nerek. Nerki odgrywają bardzo ważne funkcje w organizmie człowieka. To one wydalają azot i inne szkodliwe substancje, przyczyniają się do utrzymania równowagi wody, elektrolitów, glukozy i równowagi kwasowo-zasadowej. Jako gruczoł dokrewny wydzielają reninę, która podnosi ciśnienie krwi, erytropoetynę, pobudzającą szpik do wytwarzania czerwonych krwinek. Wytwarzają też czynną postać witaminy D. W toku choroby nerka czyni to czego nie powinna tzn. przepuszcza białko (białkomocz), erytrocyty (erytrocyturia), natomiast w miarę postępującego uszkodzenia i niszczenia nie wykonuje tych zadań, jakie powinna.

Rozwój i przebieg nefropatii cukrzycowej


Rozwój i przebieg nefropatii zależy od czasu trwania cukrzycy, stopnia niewyrówniania cukrzycy, hiperglikemii. Do czynników przyspieszających rozwój choroby nerek należą: nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, zakażenia układu moczowego, dieta bogatosodowa i bogatobiałkowa.

Nefropatia cukrzycowa nie występuje u wszystkich chorych na cukrzycę, co wskazuje, że do jej rozwoju konieczna jest predyspozycja genetyczna. W chwili rozpoznania cukrzycy nie stwierdza się jeszcze objawów zwiastujących rozwój nefropatii. Okazało się bowiem, iż w pierwszych 10 latach trwania cukrzycy typu 1 zapadalność na nefropatię jest mała, natomiast wzrasta w drugiej dekadzie i kolejnych latach trwania choroby. W przypadku cukrzycy typu 2 ocena zapadalności jest znacznie trudniejsza, ponieważ trudno ustalić początek choroby. Wiadomo, iż od wystąpienia pierwszych objawów nefropatii do schyłkowej niewydolności nerek upływa zwykle 3-20 lat. Długość tego okresu zależy przede wszystkim od wartości ciśnienia tętniczego krwi, w mniejszym stopniu od hiperglikemii. Postęp nefropatii jest wolniejszy w cukrzycy typu 2.

Objawy nefropatii cukrzycowej


Pierwszym objawem laboratoryjnym nefropatii cukrzycowej jest mikroalbuminuria, tzn. wydalanie białka z moczem w ilości 30-300 mg/dobę. Po kilku latach utrzymywania się mikroalbuminurii dochodzi do postępu zmian w kłębuszkach. Objawia się to makroalbuminurią, tzn. białkomoczem charakteryzującym się wydalaniem białka powyżej 300 mg/dobę. W miarę trwania choroby dochodzi do rozwoju niewydolności nerek, która jest główną przyczyną umieralności chorych z cukrzycą typu 1.

Objawy nefropatii ujawniają się dopiero w zaawansowanych zmianach nerek dlatego to powikłanie jest rozpoznawane zbyt późno. Ważne jest zatem wykonywanie badań przesiewowych w celu wykrycia pierwszych oznak nefropatii - mikroalbuminurii. W miarę rozwoju choroby u coraz większej liczby chorych dochodzi do wystąpienia nadciśnienia tętniczego krwi, w związku z tym istotna jest stała kontrola ciśnienia w tej grupie chorych.

Leczenie nefropatii cukrzycowej


Podstawowym celem leczenia nefropatii cukrzycowej jest zapobieganie rozwojowi niewydolności nerek. Leczenie obejmuje stosowanie diety z ograniczeniem białka (poniżej 0,8g/kg masy ciała), kontrolę glikemii, utrzymywanie prawidłowego ciśnienia tętniczego krwi (poniżej 135/85 mmHg), leczenie zaburzeń lipidowych i zakażeń układu moczowego, leczenie farmakologiczne (stosowanie inhibitorów konwertazy angiotensyny lub blokerów receptora dla angiotensyny), modyfikację czynników ryzyka nefropatii, leczenie nerkozastępcze w okresie przewlekłej niewydolności nerek (przewlekła dializa, przeszczep nerki). Podczas leczenia należy systematycznie dokonywać klinicznej i laboratoryjnej kontroli czynności nerek oraz prowadzić stałą kontrolę glikemii i ciśnienia tętniczego krwi.

Milena Szewruk

Literatura:
1) A. Szczeklik: "Choroby wewnętrzne", Tom I i II.