Menopauza (klimakterium, przekwitanie)

Klimakterium (przekwitanie) to etap przejściowy w życiu kobiety między okresem reprodukcyjnym a początkiem starzenia się.

Menopauzą określa się z kolei moment, w którym ustają cykle miesiączkowe i nie występują przez kolejne 12 miesięcy. Kończy ona wiek średni i zdolność rozrodu. Wystąpienie menopauzy nie jest zjawiskiem nagłym. Poprzedza ją okres przygotowawczy trwający kilka lat.

Za przyczynę wystąpienia menopauzy uznaje się zanik i wygaśnięcie czynności pęcherzyków jajnikowych. Nie jest to proces zależny od liczby porodów czy stosowania długotrwałej antykoncepcji hormonalnej. Wcześniejszą menopauzę notuje się jedynie u nałogowych palaczek tytoniu (przyspieszenie o około 1,8 roku) i kobiet zamieszkujących tereny położone wysoko ponad poziomem morza. W Polsce menopauza występuje około 50 roku życia.

Przekwitanie jest następstwem fizjologicznej niewydolności jajników. Jego przyczyną są zmiany hormonalne wynikające z utraty cyklicznej czynności osi podwzgórze-przysadka-jajnik. W okresie rozrodczym w cyklu comiesięcznym dochodzi do rytmicznego wydzielania hormonów przysadkowych, tzw. gonadotropin (lutropiny-LH i folitropiny-FSH), które wpływają głównie na funkcje gonad (jajników) i endometrium (błony śluzowej macicy). Natomiast w czasie przekwitania dochodzi do zwiększonego uwalniania gonadotropin, szczególnie FSH, natomiast zanik cyklicznego wydzielania LH przyczynia się do zniesienia cyklicznej czynności jajnika.

Po menopauzie stosunek podwyższonych stężeń FSH do LH jest zawsze wyższy od 1. Dochodzi do zmniejszonej produkcji estrogenów przez jajnik. Zmniejszenie się syntezy estrogenów jest podstawową przyczyną zmian metabolicznych związanych z przekwitaniem. Hormony te po menopauzie są produkowane u kobiet wyłącznie przez nadnercza z nadnerczowego androstendionu. Głównym estrogenem w okresie pomenopauzalnym jest estron. Proces ten nosi nazwę obwodowej pozagruczołowej aromatyzacji. Konwersja androstendionu ma miejsce przede wszystkim w tkance tłuszczowej. W mniejszym stopniu zachodzi też w mięśniach, kościach i innych tkankach. Ilość syntetyzowanego w ten sposób estronu zależy od nadnerczowej produkcji androstendionu i jego konwersji do estronu.

W okresie pomenopauzalnym wzrasta dwukrotnie w stosunku do okresu sprzed menopauzy. Wraz ze wzrostem poziomu estronu zwiększa się także ryzyko łagodnych i złośliwych rozrostów endometrium. Narażone są na to osoby otyłe, z nadczynnością tarczycy, chorobami wątroby, z niewydolnością krążenia, nerek, w trakcie terapii glikokortykosteroidami i z towarzyszącymi guzami jajnika. We wszystkich wymienionych sytuacjach obserwuje się wzrost poziomu estronu. W okresie przedmenopauzalnym cykle miesięczne ulegają skróceniu. Pojawiają się krwawienia czynnościowe, niepłodność, zmiany zwyrodnieniowe w tkance gruczołowej sutków (mastopatia), bóle piersi (mastodynia). Po menopauzie następuje znaczne obniżenie stężenia estrogenów i progesteronu.

Milena Szewruk

Literatura:
1) T. Pisarski: Położnictwo i ginekologia.