Melatonina

Melatonina jest hormonem szyszynki. Uwalnia się do krwi i z układu krążenia jest wychwytywana przez wszystkie tkanki. Melatonina szybko ulega sprzężeniu z kwasem glukuronowym w wątrobie. Jej synteza zachodzi wyłącznie w ciemności, głównie w czasie snu REM, i zachodzi przy udziale wapnia pod wpływem pobudzenia włókien współczulnych.

Działanie światła na receptory siatkówki oka przenosi się za pośrednictwem specjalnej drogi siatkowo-podwzórzowej do podwzgórza i stąd dalej drogami zstępującymi do obwodowego układu współczulnego zaopatrującego szyszynkę.

Wydzielanie melatoniny jest hamowane przez światło i glutaminę. Jej stężenie w surowicy krwi różni się w zależności od wieku. Największą ilość stwierdza się u dzieci w między 1-3 rż. Ma tendencję spadkową, najmniej melatoniny szyszynka wydziela u osób po 80 rż.

Działanie melatoniny


Do ważniejszych jej czynności należy nastawienie tzw. zegara biologicznego, w tym szczególnie rytmu sen-czuwanie, oraz wpływ na rozproszenie melaniny w skórze. Ważną funkcją jest jej działanie jako zmiatacza wolnych rodników, co chroni tkanki przed uszkodzeniem, a tym samym przed przedwczesnym ich starzeniem się.

Badania wykonane w ostatnich latach wykazały, że melatonina jest także w minimalnych ilościach wytwarzana w błonie śluzowej żołądka i trzustki, działa ochronnie przeciw jej uszkodzeniu i przyspiesza gojenie nadżerek i wrzodów. Jest czynnikiem poprawiającym sen fizjologiczny. Wpływa na układ hormonalny, w szczególności na hormony gonadotropowe - najważniejsze hormony cyklu miesięcznego i kształtowania się komórek rozrodczych. Pełny zakres działania tego hormonu nie jest w pełni poznany, dalsze badania są w toku i mają na celu określić jeszcze inne zakresy jego działania. Przypuszcza się, że melatonina u zwierząt wpływa na roczne zmiany rytmu płodności.

W miarę np. wydłużania się dnia na wiosnę maleje coraz bardziej uwalnianie melatoniny i wazopresyny, co prowadzi do pobudzenia czynności osi hormonalnej podwzgórze-przysadka-gonady i do zwiększenia aktywności seksualnej. Odwrotne zmiany następują w wyniku wydłużenia okresów nocy, np. w porze zimowej. Dowodem na udział szyszynki w czynnościach rozrodczych u człowieka są choroby nowotworowe, które przebiegają z nadczynnością lub niedoczynnością szyszynki. W obu typach schorzenia dochodzi do poważnych zmian hiper- i hipogonadalnych.

Milena Szewruk

Literatura:
1) W. Traczyk, A. Trzebski: "Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej".