Hiperkalcemia

Hiperkalcemia oznacza podwyższony poziom wapnia we krwi. Klinicznie to stan, w którym stężenie wapnia w surowicy osiąga wartości powyżej 2,75mmol/l (norma: 2,2-2,6mmol/l).

Hiperkalcemia jest spowodowana nadmiernym uwalnianiem wapnia z kości pod wpływem dużej sekrecji parathormonu (PTH) w pierwotnej nadczynności przytarczyc lub w przebiegu gruczolaka przytarczyc.

Przyczyny hiperkalcemii


Pierwotna nadczynność przytarczyc to najczęstsza przyczyna hiperkalcemii. Zdecydowanie rzadziej podwyższone wartości wapnia występują u chorych z zespołem gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej - MEN-1. Na ten zespół składają się: pierwotna nadczynność przytarczyc, guzy trzustki i przewodu pokarmowego oraz guzy przysadki.

Choroby nowotworowe również predysponują do nadmiernego uwalniania wapnia z kości. Oprócz kalcemii, parathormon i peptyd podobny do parathormonu - PTHrP wpływają na gospodarkę fosforanową, co wyraża się zmniejszonym poziomem fosforanów w surowicy (hipofosfatemia) oraz zwiększonym wydalaniem fosforanów w moczu (hiperfosfaturia). Procesy nowotworowe mogą nasilać miejscową aktywność komórek, które mają zdolność do rozpuszczania i resorpcji tkanki kostnej (osteoklasty). Dzieje się tak u chorych ze szpiczakiem lub innymi nowotworami dającymi przerzuty do kości. Mowa tu o raku sutka, prostaty, raku anaplastycznym czy płaskonabłonkowym płuc. U osób z rakiem nerki lub jajnika może dojść do nadmiernej mobilizacji wapnia z kości. Nie ma wówczas nacieków w kościach, natomiast w badaniach radiologicznych zwraca uwagę ich odwapnienie.

Rzadką przyczyną hiperkalcemii jest przewlekłe unieruchomienie pacjentów. W przypadku braku rehabilitacji nasila się odwapnienie kości, które trudno jest zahamować nawet wysoką suplementacją wapnia. U chorych z gruźlicą czy sarkoidozą może wystąpić hiperkalcemia spowodowana zwiększonym wchłanianiem wapnia i dodatkową utratą wapnia z kości. Przedawkowanie witaminy D lub/i A, stosowanie tiazydów czy węglanu wapnia zwiększa ryzyko hiperkalcemii.

Diagnostyka i leczenie hiperkalcemii


Diagnostyka opiera się o nieprawidłowe poziomy wapnia w surowicy krwi lub nieprawidłowe wydalanie tego pierwiastka w moczu. W zwalczaniu hiperkalcemii najlepsze skutki przynosi leczenie przyczynowe. W sarkoidozie stosuje się sterydy, w przypadku zwiększonej aktywności osteoklastów lekami z wyboru są bisfosfoniany. Leczenie można wspomagać podawaniem kalcytonina, która szczególnie zalecana jest u osób z bólami kostnymi ze względu na jej silne działanie przeciwbólowe.

Milena Szewruk

Literatura:
1) E. Bar-Andziak: "Podstawy Endokrynologii".
2) A. Szczeklik: "Choroby wewnętrzne", Tom I.