Fosforany

Fosforany są podstawowym jonem wewnątrzkomórkowym. Stanowią istotny składnik kości, wchodząc w skład głównie hydroksyapatytów. Fosforany odgrywają ważną rolę w utrzymaniu homeostazy tkanki kostnej.

Fosforany biorą również udział w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej, w metabolizmie węglowodanów, białek i tłuszczów, w procesach magazynowania i przekazywania energii. Fosfor jest składnikiem ATP czyli najważniejszego nośnika energii w ludzkim organizmie. Odgrywa także zasadniczą rolę w tworzeniu kodu genetycznego (DNA) oraz w transporcie tlenu przez krwinki czerwone (erytrocyty).

Fosforany w organizmie


Ogólna zawartość fosforu w ustroju dorosłego człowieka wynosi około 900g (11-14g/kg masy ciała). Z tego blisko 85% znajduje się w kościach, 6% w mięśniach i 9% w innych tkankach. Tylko 1% znajduje się w przestrzeni wodnej pozakomórkowej, 14% w płynie śródkomórkowym, a pozostała ilość w kościach. W surowicy krwi fosfor występuje w dwóch postaciach: fosforanów nieorganicznych, które są dostępne dla badań (norma 0,9-1,6mmol/l lub 2,8-5,0mg%) oraz estrów złożonych z fosfolipidów.

Prawidłowa podaż fosforanów w pokarmach wynosi 1000mg/dobę. W przewodzie pokarmowym wchłania się około 65% spożytych fosforanów. Wchłanianie wzmagają takie hormony jak: somatotropina (GH - hormon wzrostu), parathormon (PTH), kalcytriol, hamują natomiast jony wapniowe. Około 80% fosforanów przesączonych w nerkach ulega wchłanianiu zwrotnemu, co oznacza, że kierowane są one z powrotem do krwi. Resorpcja zwrotna ulega nasileniu w stanach niedoboru fosforu, ponieważ organizm oszczędza ten pierwiastek i nie pozwala by został on wydalony z moczem oraz w przypadku niedoboru PTH. U chorych stosujących dietę bogatofosforanową , jak również przy dużej aktywności PTH, ulega ono zmniejszeniu. W moczu fosforany powodują jego zakwaszanie.

Głównymi czynnikami wpływającymi na gospodarkę fosforanową, ale też wapniową są: PTH (w surowicy obniża stężenie fosforanów i magnezu, a podwyższa stężenie wapnia), kalcytonina (w surowicy obniża stężenie wapnia i fosforanów), kalcytriol- 1,25(OH)2D3 (w surowicy zwiększa stężenie wapnia i fosforanów). Zaburzenia gospodarki fosforanowej mogą przebiegać pod postacią hipofosfatemii lub hiperfosfatemii.

Milena Szewruk

Literatura:
1) A. Szczeklik: "Choroby Wewnętrzne", Tom I.
2) F. Koko: "Choroby Wewnętrzne", Tom II.
3) F. Kokot. R. Ficek, M. Bułanowski: "Zaburzenia gospodarki fosforanowej", Medycyna Praktyczna 2005/11.