Diagnostyka i leczenie niedoczynności przytarczyc

Diagnostyka niedoczynności przytarczyc opiera się na stwierdzeniu objawów tężyczki lub jej równoważników, zmian troficznych tkanek (czyli suchość skóry, łamliwość paznokci itp.) oraz na wynikach badań biochemicznych.

Niedobór, brak jak również zmiany struktury parathormonu (PTH) w badaniach laboratoryjnych manifestują się: hipokalcemią, hiperfosfatemią (zwiększenie stężenia fosforanów nieorganicznych we krwi), małym lub nieoznaczalnym stężeniem parathormonu (PTH) w surowicy, zmniejszonym stężeniem aktywnych metabolitów witaminy D3. W przypadku wątpliwości można wykonać test Ellswortha i Howarda, który ujawnia zwiększone wydalanie fosforanów po podaniu egzogennego parathormonu.

Objawy hipokalcemii widoczne są w badaniu EKG (wydłużenie odcinka QT). Badania obrazowe ujawniają zwapnienia w różnych tkankach miękkich oraz zagęszczenie struktury kostnej (osteosclerosis). Pomocne jest wykonanie badania przewodnictwa nerwowego czy elektromiografii. Niewątpliwie dobrze zebrane wywiady ułatwiają rozpoznanie (np. przebyta choroba, operacja tarczycy, napromienianie gruczołu tarczowego).

Leczenie niedoczynności przytarczyc


Napad tężyczki należy leczyć podając dożylnie preparaty wapnia - 10% roztwór glukonianu wapnia lub 10% chlorek wapnia. Przewlekle w celu zwalczenia hipokalcemii stosuje się sole wapnia - węglan lub octan wapnia, aktywne metabolity witaminy D3 (kalcytriol) i alfakalcydol, diuretyki tiazydowe jako leki wspomagające zmniejszające wydalanie wapnia z moczem. Należy pamiętać, iż niekiedy stosowanie diuretyków nasila hiperkalcemię. Wapń jest przeciwwskazany u chorych z nadwrażliwością na składnik preparatu, hiperkalcemią, niewydolnością nerek. Związki wapnia spośród działań niepożądanych mogą powodować zaburzenia żołądkowo-jelitowe, wzdęcia, zaparcia, biegunki.

Generalnie preparaty wapnia stosowane zgodnie z zaleceniami są bezpieczne. Kalcytriol jest najbardziej aktywną metabolicznie postacią witaminy D3. Działania niepożądane wynikają głównie z jego przedawkowania i występują w postaci zespołu hiperkalcemii. Wczesne działania niepożądane kalcytriolu to: osłabienie, nadmierna senność, bóle głowy, nudności, wymioty, uczucie metalicznego smaku w ustach, zaparcia, bóle mięśniowe i kostne. Późne działania niepożądane to: nadmierne pragnienie (polidypsja), zwiększenie nocnego oddawania moczu, zmniejszenie łaknienia i masy ciała, zapalenie spojówek, światłowstręt, świąd, zaburzenie rytmu serca czy kamica nerkowa. Wrażliwość na kalcytriol jest inna u każdego pacjenta, w związku z tym, w początkowej fazie leczenia, wymaga to częstego oznaczania stężenia wapnia w surowicy (kalcemii) oraz poziomu wapnia wydalanego z moczem (kalciurii).

W leczeniu niedoczynności tarczycy preparatami wapnia czy metabolitami Wit. D3 istotna jest kontrola nie tylko stężenia wapnia w surowicy, ale również stężenia magnezu, fosforanów i pH krwi, pamiętając że zasadowica (alkaloza) zmniejsza ilość wapnia i może wywołać tężyczkę.

Obniżone wartości magnezu są przyczyną niskiej skuteczności leczenia tężyczki. Niedobory potasu (hipokaliemia) mogą objawiać się pod postacią zaburzeń rytmu serca (uczucie kołatania serca) i przyspieszeniem jego czynności (tachykardia), osłabieniem siły mięśniowej, objawami neurologicznymi tj. nadpobudliwość, mrowienie. Dlatego ważne jest monitorowanie jego stężenia we krwi. Prawidłowy poziom potasu zapobiega występowaniu tych objawów. W razie wystąpienia hiperfosfatemii, należy dążyć do zahamowania wchłaniania fosforanów z przewodu pokarmowego, gdyż może dojść do wytrącania się fosforanów wapnia.

Podsumowując: niedoczynność przytarczyc skutecznie leczy się preparatami wapnia i witaminą D, dobierając dawki indywidualnie. Pojawiły się doniesienia o leczeniu przeszczepami przytarczyc z dobrym skutkiem, jednak metoda ta nie jest nadal dostępna w szerokiej praktyce.

Milena Szewruk

Literatura:
1) A. Szczeklik: "Choroby wewnętrzne", Tom I.
2) W. Kostowski, Z. Herman: "Farmakologia", Tom I.