Czynności wewnątrzwydzielnicze trzustki

Część wewnątrzwydzielniczą trzustki reprezentują wyspy trzustkowe (Langerhansa) rozsiane w miąższu gruczołowym w liczbie około 1-2 mln. Stanowią one około 1-2% masy trzustki i zbudowane są z co najmniej czterech głównych typów komórek: A, B, D, i F.

Komórki A (α, 20% komórek wyspowych) znajdują się zazwyczaj w obwodowych częściach wysp i są odpowiedzialne za wytwarzanie i uwalnianie glukagonu.

Komórki B (β, 60-75%) znajdują się głównie w centrum wysp i są odpowiedzialne za wytwarzanie i uwalnianie insuliny.

Ponadto wyspy zawierają komórki D (ok. 5%) znajdujące się między komórkami A i B. Wytwarzają one somatostatynę (SRIF) czyli hormon hamujący uwalnianie hormonu wzrostu, odkryty pierwotnie w podwzgórzu. Rola fizjologiczna SRIF w trzustce nie została ustalona, ale wydaje się, że hamuje uwalnianie innych hormonów wysp.

Komórki F (komórki PP- ok.5-10%) uwalniają polipeptyd trzustkowy (PP) głównie pod wpływem pobudzenia nerwów błędnych i działania cholecystokininy. Rola fizjologiczna tego polipeptydu nie została dotychczas do końca wyjaśniona, ale przypuszczalnie hamuje on czynności zewnątrzwydzielnicze trzustki.

Między komórkami wysp, szczególnie A, B i C, tworzą się liczne połączenia komunikujące jonowo-metaboliczne (gap functions) umożliwiające sygnalizację między tymi komórkami. Pod mikroskopem elektronowym w komórkach A i B stwierdza się liczne okrągłe ziarnistości otoczone błoną. Ziarnistości te stanowią magazyn i rezerwuar glukagonu w komórkach A i insuliny w komórkach B.

W trzustce istnieje układ krążenia wrotnego, dzięki któremu uwolnione w wyspach hormony dostają się w dużym stężeniu do części zewnątrzwydzielniczej trzustki, wpływając na wytwarzanie i wydzielanie enzymów trzustkowych: glukagonu, SRIF i PP, które działają hamująco, w przeciwieństwie do działającej pobudzająco insuliny. Krew z trzustki dostaje się dzięki krążeniu wrotnemu do wątroby, która stanowi główne miejsce działania, wychwytywania i degradacji insuliny.

Milena Szewruk

Literatura:
1) W. Traczyk, A. Trzebski: "Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej".