Czynniki ryzyka rozwoju osteoporozy

Osteoporoza jest istotnym i stale rosnącym zagadnieniem zdrowotnym w Polsce i na świecie. Jest to związane z ciągle zwiększającą się ilością czynników ryzyka zarówno tych niezależnych od człowieka, jak i związanych z jego działalnością i sposobem życia.

Wyróżnia się następujące czynniki ryzyka rozwoju osteoporozy:

1) Genetyczne i demograficzne
* Predyspozycja rodzinna
* Zaawansowany wiek
* Płeć żeńska
* Rasa biała i żółta
* Niska masa ciała

2) Stan prokreacyjny
* Niedobór hormonów płciowych
* Przedłużony brak miesiączki - późne pokwitanie, okresy niedoboru estrogenów
* Brak dzieci
* Stan pomenopauzalny, stan po usunięciu jajników

3) Czynniki związane z odżywianiem i stylem życia

* Mała podaż wapnia - zapotrzebowanie do 10. roku życia wynosi 800mg, u młodzieży dojrzewającej i osób dorosłych - 1000mg, u kobiet w ciąży okresie laktacji, po menopauzie i w wieku podeszłym - 1500mg. Ilość wapnia zależy tez od wchłaniania w jelitach i wydalania przez nerki. Oba procesy regulują: witamina D, parathormon (PTH) i kalcytonina. Podstawową ich funkcją jest utrzymanie homeostazy wapniowej w ustroju. W sytuacji zmniejszonej podaży wapnia, pierwiastek ten zostaje pobierany z kości.

* Niedobór witaminy D- w organizmie człowieka witamina D jest syntetyzowana w skórze pod wpływem promieniowania słonecznego (cholekalcyferol, wit. D3), ta frakcja zwana jest endogenną. Natomiast egzogenną (D2 i D3) dostarcza się wraz z pożywieniem. Nasłonecznienie w Polsce obejmuje okres od początku czerwca do połowy września, w pozostałych miesiącach alternatywą jest przyjmowanie wit. D z pokarmami

* Mała lub nadmierna podaż fosforu - nadmiar fosforu hamuje wchłanianie wapnia

* Niedobory białkowe lub dieta bogatobiałkowa- w okresie rozwoju niedobór białka powoduje zaburzenia wchłaniania wapnia, a u osób starszych przyczynia się do zwiększenia utraty masy kostnej. Nadmierna podaż białka (powyżej 1,0-1,5 g/kg mc.) skutkuje rozwojem kwasicy mleczanowej, w przebiegu której zwiększa się utrata wapnia z moczem (hiperkalciuria)

* Palenie tytoniu - powoduje zmniejszenie syntezy aktywnych metabolitów witaminy D w nerkach, hiperkalciurię oraz zaburzenia wbudowywania wapnia w kość. Kobiety palące wcześniej wchodzą w stan klimakterium

* Alkoholizm - szczególnie przewlekły działa toksycznie na komórki kościotwórcze (osteoblasty), a pobudza komórki kościogubne (osteoklasty), powoduje niedożywienie, niedobory wapnia, witamin D i K. Gospodarka wapniowa jest zaburzona również z powodu marskości wątroby

* Nadmierne spożywanie kawy - źle wpływa na bilans wapniowy ustroju

* Siedzący tryb życia i unieruchomienie - powodują demineralizację i osłabienie kości, a ograniczona sprawność fizyczna zwiększa ryzyko upadków i złamań.

4) Choroby i leki

* Zaburzenia hormonalne: nadczynność przytarczyc, kory nadnerczy, tarczycy, akromegalia, cukrzyca, endometrioza, hiperprolaktynemia, niewydolność gonad, choroba Addisona, wydzielanie białka podobnego do PTH

* Choroby układu pokarmowego: zaburzenia wchłaniania i trawienia (głównie celiakia), stan po usunięciu żołądka i jelit, choroby zapalne jelit, przewlekłe choroby wątroby, żywienie pozajelitowe

* Choroby reumatyczne: reumatoidalne zapalenie stawów, zesztywniejące zapalenie stawów kręgosłupa, łuszczycowe zapalenie stawów, wrodzona łamliwość kości

* Choroby układu oddechowego: przewlekła obturacyjna choroba płuc, mukowiscydoza

* Choroby szpiku: szpiczak mnogi, białaczka szpikowa, chłoniaki, hemofilia, przewlekła niedokrwistość, niedokrwistość złośliwa, sarkoidoza, skrobiawica

* Stan po przeszczepieniu narządu- głównie wpływ leków

* Nadmierne stężenie witaminy A

* Leki: glikokortykosteroidy, leki przeciwpadaczkowe (fenobarbital, fenytoina, karbamazepina), heparyna, metotreksat, ifosfamid, żywice wiążące kwasy tłuszczowe, analogi gonadoliberyny, tamoksifen, cyklosporyna, antagoniści witaminy K, sole litu.

Milena Szewruk

Literatura:
1) A. Szczeklik: "Choroby wewnętrzne", Tom II.