Androgeny

Androgeny są hormonami płciowymi o budowie sterydowej fizjologicznie występującymi u mężczyzn, w mniejszym stężeniu również u kobiet.

U mężczyzn androgeny produkowane są przez komórki Leydiga (śródmiąższowe) znajdujące się w męskich gonadach czyli jądrach, a także przez część siateczkowatą kory nadnerczy. U kobiet natomiast androgeny wytwarzane są przez jajniki i część siatkowatą kory nadnerczy.

Androgeny są syntetyzowane z cholesterolu, a cały proces produkcji podlega regulacji przez hormon tropowy wytwarzany w przednim płacie przysadki mózgowej - lutropinę (LH). Do androgenów wytwarzanych w jądrach należą: testosteron, androsteron, 5-alfa-dihydrotestosteron. W jajnikach zachodzi synteza dihydrotestosteronu i androstendionu, a w korze nadnerczy testosteronu i dehydroepiandrosteronu (DHEA).

Działanie androgenów


Androgeny odpowiadają za powstanie drugorzędowych cech płciowych (męska budowa ciała, typowe owłosienie, głos, libido), kształtowanie się męskich narządów płciowych w życiu płodowym. U kobiet androgeny, działając hamująco na przysadkę, hamują jajeczkowanie. Wywołują ponadto maskulinizację (owłosienie ciała typu męskiego, zmiana głosu, trądzik). Androgeny są wprawdzie odpowiedzialne za zarost na twarzy (hirsutyzm), hamują jednak korzystny wpływ estrogenów na porost włosów. Możliwe, że za powstanie łysiny odpowiedzialny jest gen, którego działanie ujawnia się w obecności androgenów. Mówi się wówczas o łysieniu androgenowym, a problem dotyczy mężczyzn. Hormony te zwiększają wydzielanie gruczołów łojowych.

Androgeny wywierają istotny ogólny wpływ na gospodarkę białkową. Działanie anaboliczne ułatwia biosyntezę elementów białkowych w kościach i aktywację osteoblastów, tj. komórek tworzących kość. W ten sposób przyspieszają wzrost i procesy gojenia się struktur kostnych.

Zastosowanie lecznicze androgenów dotyczy głównie zaburzeń czynności płciowych. Androgeny stosuje się w niedoczynności hormonalnej jąder, a więc u chłopców w przypadku opóźnionego dojrzewania płciowego, a u mężczyzn w przypadku impotencji. Androgeny mogą być stosowane również u kobiet w określonych przypadkach zaburzeń miesiączkowania, w zaburzeniach okresu przekwitania lub raku piersi. Bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania androgenów u mężczyzn jest przerost i rak gruczołu krokowego oraz rak piersi.

Milena Szewruk

Literatura:
1) W. Kostowski, Z. Herman: "Farmakologia", Tom I.